Koło kwintowe

Zacznij od C-dur na górze — bez znaków. Zgodnie z ruchem wskazówek zegara: G-dur z jednym krzyżykiem, D-dur z dwoma, A-dur z trzema, dalej E-dur, H-dur i Fis-dur. W przeciwną stronę pojawiają się bemole: F-dur z jednym, B-dur z dwoma, potem Es-dur, As-dur, Des-dur i Ges-dur.

Na zewnątrz koła stoją tonacje durowe, wewnątrz — ich tonacje równoległe molowe o tych samych znakach. C-dur dzieli pustą pięciolinię z a-moll, G-dur dzieli jeden krzyżyk z e-moll.

Najprostszy sposób, by rozpoznać tonację utworu, to policzyć znaki przy kluczu i odczytać je z koła: jeden krzyżyk to G-dur albo e-moll, dwa bemole to B-dur albo g-moll. Rozstrzygnięcie między durem a mollem daje zwykle ostatni akord utworu i dźwięk, na którym melodia się zatrzymuje.

Gdy utwór wychodzi poza znaki przy kluczu, można pójść od drugiej strony — zaznacz w kole dźwięki, które słyszysz, a znajdzie ono skalę, do której pasują, razem z jej nazwą i akordami.

Krzyżyki pojawiają się zawsze w tej samej kolejności — fis, cis, gis, dis, ais, eis, his — a bemole dokładnie odwrotnie: b, es, as, des, ges, ces, fes. Pozycja w kole to po prostu ich liczba, więc odczytanie tonacji sprowadza się do policzenia znaków.

Po wybraniu tonacji pięciolinia obok koła pokazuje znaki dokładnie tak, jak zapisuje się je przy kluczu, razem ze skalą w nutach.

Trzy akordy durowe danej tonacji stoją w kole obok siebie, a ich trzy akordy molowe równoległe tuż pod nimi. Dlatego progresja C–G–a–F działa w każdej tonacji: to sąsiedzi.

Tonacje sąsiadujące różnią się jednym znakiem, więc mają prawie wszystkie dźwięki wspólne — i to do nich modulacja wypada najnaturalniej. Koło pokazuje akord wspólny obu tonacjom, po którym przejście przebiega gładko.

Na gitarze koło czyta się częściej w lewo — jako kwartowe — bo w tym kierunku układają się najczęstsze progresje, a kapodaster przesuwa utwór dokładnie o tyle kroków, o ile go założysz.

Zapamiętuj zasadę, nie rysunek: kwinta w górę to jeden krzyżyk więcej. Potem odtwarzaj koło na pustym wydruku, zaczynając od C — G, D, A, E, H, Fis.

Kilka dni takiego ćwiczenia daje więcej niż wielokrotne oglądanie schematu, bo zostaje sama zależność: sąsiednie tonacje różnią się jednym znakiem.

Aktualny widok zapiszesz jako PNG lub SVG, z podpisami albo bez. Do nauki warto mieć dwie wersje: pełną do sprawdzania i pustą do samodzielnego uzupełniania z pamięci.