Undecyma wielka
maj11
0 - 4 - 7 - 11 - 14 - 17Major9 + perfect 11th
O akordzie Undecyma wielka
Akord z undecymą wielką byłby akordem z septymą wielką rozbudowanym aż do undecymy: c, e, g, h, d i f. To najbardziej kłopotliwy akord piętrzenia tercji, bo undecyma czysta zderza się z tercją wielką — i dlatego gra się go prawie zawsze bez tercji albo z undecymą podwyższoną.
Dlaczego jest rzadki
Dźwięk f leży o półton nad e. Nad akordem durowym to wystarcza, by zetrzeć tercję i odebrać akordowi tryb; żaden układ nie rozwiązuje problemu bez rozsunięcia obu dźwięków bardzo daleko.
W szkołach aranżacji f nad akordem durowym nosi nazwę dźwięku unikanego, i określenie dobrze opisuje praktykę: pojawia się przelotnie w melodii, a w akordzie nie jest przetrzymywany.
Dwa wyjścia
Pierwsze to usunięcie tercji, co daje brzmienie zawieszone z septymą wielką: otwarte, bez trybu, przydatne we wstępach i w muzyce instrumentalnej.
Drugie to podwyższenie undecymy, czyli Cmaj7#11 — akord lidyjski. Tę drogę wybrała harmonika współczesna, i dlatego undecyma zwiększona jest powszechna, a czysta praktycznie nie istnieje.
Jak go zagrać, gdy jest zapisany
Na fortepianie wykonalny układ to pryma w lewej i blok g, h, d, f w prawej, czyli Gm7 nad basem c. Akord brzmi wtedy jak płaszczyzna zawieszona, a nie jak poszerzony akord z septymą wielką.
Na gitarze chwyt jest niewygodny i rzadki. Gdy tabulatura żąda Cmaj11, zagranie Gm7 z c w basie jest prawie zawsze właściwym odczytaniem.
Gdzie ma sens
W muzyce instrumentalnej i w pisaniu na dęte, gdzie akord nie musi potwierdzać tonacji. Wieloznaczność jest tam celem, a brak tercji przestaje przeszkadzać.
W piosence prawie nigdy. Kto szuka tej barwy w polskim repertuarze, znajduje w rzeczywistości Cmaj7#11 — podobny z nazwy i zupełnie inny w brzmieniu.
Często zadawane pytania
Jakie dźwięki ma Cmaj11?
W teorii c, e, g, h, d i f. W praktyce odpada tercja albo undecyma zostaje podwyższona.
Dlaczego undecyma czysta bywa nazywana dźwiękiem unikanym?
Bo leży o półton nad tercją wielką i przetrzymana kasuje jej działanie.
Co zagrać zamiast niego?
Najczęściej Gm7 z c w basie albo Cmaj7#11, jeśli chodzi o barwę lidyjską.