Septyma wielka #11

Dźwięki i budowa

Wzór to 1 – 3 – 5 – 7 – #11, czyli 0 – 4 – 7 – 11 – 18 półtonów. Podwyższenie nie jest ozdobą, lecz warunkiem: undecyma czysta leżałaby o półton nad tercją wielką i by ją skasowała.

Podniesiona o półton, ta sama stopnia stoi o cały ton od tercji i przestaje przeszkadzać. Z dźwięku zakazanego staje się najbardziej barwnym w całym akordzie.

Akord jest trybem lidyjskim

Pięć dźwięków opisuje skalę lidyjską: durową z podwyższoną kwartą. Zagranie Cmaj7#11 to wypowiedzenie trybu blokiem, i dlatego improwizacja nad nim wychodzi niemal sama.

W gamie durowej akord powstaje na czwartym stopniu: w G-dur czwartym stopniem jest C, a dźwięk fis należy do tonacji. Undecyma podwyższona nie zawsze jest więc zapożyczeniem.

Jak się go gra

Na gitarze x32402 daje c, e, h i fis, bez kwinty. Dźwięk alterowany trafia na wysoką strunę: niżej myli się z kwintą i efekt ginie.

Na fortepianie obowiązuje ta sama zasada. Odległość między tercją a undecymą podwyższoną daje rozmach; ściśnięte, oba dźwięki brzmią tylko mętnie.

Gdzie nie pasuje

Na pierwszym stopniu utworu wyraźnie tonalnego potrafi przesunąć centrum: ucho zakłada, że prawdziwa tonika leży o kwintę niżej. W prostej piosence brzmi to jak pomyłka w tonacji, a nie jak barwa.

Wybór jest więc kwestią repertuaru. W jazzie i muzyce instrumentalnej akord jest naturalny; w piosence Cmaj9 wykonuje tę samą pracę bez skutków ubocznych.

Jak powstaje na gitarze

Undecyma podwyższona pojawia się najczęściej z wysokiej struny, która została pusta przy zmianie pozycji. Grający słyszy wynik i przyjmuje go, zanim dowie się, że istnieje na to zapis.

To zresztą droga wielu brzmień gitary: ręka znajduje, ucho przyjmuje, teoria nazywa na końcu. Symbol jest krokiem ostatnim, a nie pierwszym.

Często zadawane pytania