Metrum w muzyce: co znaczą dwie liczby

Metrum 4/4 jest tak powszechne, że nazywa się je taktem parzystym zwykłym i często zapisuje literą C. Cztery miary, pierwsza najmocniejsza, i mieści się w nim rock, pop oraz niemal cała muzyka filmowa. Metrum 3/4 daje trzy miary i kołysanie walca, a także mazurka i oberka; metrum 2/4 daje dwie i krok marsza albo poloneza. Metrum 6/8 liczy sześć ósemek, ale czuje się jako dwie duże miary po trzy — tam mieszczą się barkarole, kołysanki i wiele ballad.

Dolna liczba nie dzieli taktu, tylko nazywa wartość: 4 to ćwierćnuta, 8 to ósemka, 2 to półnuta. Dlatego 6/8 i 3/4 mieszczą te same sześć ósemek, a brzmią zupełnie inaczej — różni je grupowanie, nie rachunek.

W metrum prostym miara dzieli się na dwie części: ćwierćnuta rozpada się na dwie ósemki. Metra 2/4, 3/4 i 4/4 są proste. W metrum złożonym miara dzieli się na trzy, a zapisana miara staje się nutą z kropką: w 6/8 liczoną miarą jest ćwierćnuta z kropką, mieszcząca trzy ósemki.

Ucho rozstrzyga szybciej niż wzrok. Wybij puls i spróbuj zmieścić w jednym uderzeniu dwie równe sylaby: jeśli robi się ciasno i prosi się trzecia, metrum jest złożone.

Kreska taktowa nie jest ozdobą — pokazuje, gdzie wypada najmocniejsza miara. W 4/4 układ brzmi: mocna, słaba, względnie mocna, słaba; w 3/4: mocna, słaba, słaba. Przesunięcie kreski zamienia te same nuty w inny utwór, dlatego fraza zapisana w złym metrum jest dla grającego nieczytelna.

Przedtakt jest wyjątkiem, który to potwierdza: fraza zaczyna się przed pierwszą mocną miarą i zapisuje się jako niepełny pierwszy takt. Brakujące miary zwykle odejmuje się od taktu ostatniego, więc rachunek zgadza się w całym utworze.

Metra 5/4, 7/8 i 11/8 liczy się w nierównych grupach: 7/8 najczęściej jako 3+2+2 albo 2+2+3. Słychać właśnie to grupowanie, a nie sumę — «Take Five» w 5/4 brzmi naturalnie, gdy wewnętrzny podział zaskoczy.

Metrum bywa zmieniane w trakcie utworu. Nowe oznaczenie stawia się w miejscu zmiany, a to, czy puls biegnie dalej, czy zaczyna się na nowo, pokazuje w razie potrzeby zapisana równość wartości. W muzyce Góreckiego i Lutosławskiego zmienne metrum jest normą.

Licz górną liczbę, akcentując jedynkę: raz-dwa-trzy-cztery w 4/4, raz-dwa-trzy w 3/4. W metrum 6/8 licz na początku wszystkie sześć ósemek, a gdy dwie ćwierćnuty z kropką siedzą pewnie, skróć do raz-dwa.

Liczenie na głos bije czytanie po cichu, bo trzyma puls równo tam, gdzie nuty gęstnieją. Zaklaszcz takt, zanim go zagrasz — większość błędów rytmicznych nie jest błędami palców.