Septyma dominantowa
7
0 - 4 - 7 - 10Major + minor 7th
O akordzie Septyma dominantowa
Akord septymowy dominantowy łączy trójdźwięk durowy z septymą małą: c, e, g i b na dźwięku c, w zapisie C7. Zawiera tryton, a tryton jest silnikiem muzyki tonalnej — ten akord nie stoi w miejscu, tylko domaga się następnego.
Dźwięki i budowa
Wzór to 1 – 3 – 5 – b7, czyli 0 – 4 – 7 – 10 półtonów. Między tercją a septymą jest sześć półtonów: tryton, interwał, którego muzyka dawna unikała, a tonalność uczyniła zeń napęd.
Uwaga na polski zapis dźwięków: septymą C7 jest b, a nie h. Kto weźmie chwyt z angielskiego materiału i zagra B, zagra akord z septymą wielką, czyli brzmienie spoczynku zamiast dominanty.
Jak się rozwiązuje
Dwa dźwięki trytonu dążą w przeciwne strony: w G7 h idzie do c, a f do e. Gdy oba dojdą, ucho odbiera przybycie — każda kadencja to ta sama mechanika powtórzona.
Rozwiązanie prowadzi z reguły o kwintę w dół. Zwroty w bok — kadencja zwodnicza, dominanta wtrącona, substytucja trytonowa — są zbudowane jako odstępstwa od tego oczekiwania i działają tylko dopóty, dopóki ono istnieje.
Piąty stopień
Powstaje na piątym stopniu gamy durowej: w C-dur jest to G7. To jedyny akord septymowy w gamie łączący tercję wielką z septymą małą, dlatego ucho rozpoznaje go bez kontekstu.
Napotkany C7 w utworze w C-dur oznacza prawie zawsze, że harmonia zmierza do F: C7 jest dominantą wtrąconą do F. To najczęstszy sposób, by wyjść z tonacji i wrócić bez zmiany znaków przykluczowych.
W bluesie nie rozwiązuje się wcale
Blues stawia akordy septymowe dominantowe na wszystkich trzech głównych stopniach i nie rozwiązuje żadnego: C7, F7 i G7 następują po sobie jak akordy spoczynku. Zgodnie z regułą nie powinno to działać; cały repertuar mówi co innego.
Wyjaśnienie jest takie, że septyma mała nie jest tam napięciem, lecz składnikiem brzmienia skali. Tak samo dzieje się w rocku i funku, gdzie akord septymowy potrafi trwać takty, nie zmierzając donikąd.
Jak się go gra
Na gitarze C7 otwarte to x32310, a chwyt z barré x35353. W akompaniamencie gra się najczęściej wersję skróconą: pryma, tercja i septyma wystarczą, a kwinta wypada pierwsza.
Na fortepianie lewa ręka trzyma prymę, a prawa gra tylko tercję i septymę. Ten dwugłosowy układ jest podstawą akompaniamentu jazzowego i zostawia miejsce na nonę lub tercdecymę powyżej.
Często zadawane pytania
Jakie dźwięki ma akord C7?
C, e, g i b — w polskim nazewnictwie z dźwiękiem b, nie h. Na gitarze x32310.
Dlaczego C7 domaga się dalszego ciągu?
Przez tryton między tercją a septymą. Oba dźwięki dążą w przeciwne strony i po dojściu dają wrażenie przybycia.
Gdzie się rozwiązuje?
Na akordzie, którego pryma leży o kwintę niżej — G7 na C. Pozostałe rozwiązania są świadomymi odstępstwami.