Septyma wielka
maj7
0 - 4 - 7 - 11Major + major 7th
O akordzie Septyma wielka
Akord z septymą wielką to trójdźwięk durowy z septymą wielką na wierzchu: c, e, g i h na dźwięku c, w zapisie Cmaj7. Septyma leży tylko o półton pod oktawą, i z tego krótkiego tarcia bierze się blask, dzięki któremu akord stał się znakiem rozpoznawczym jazzu i bossa novy.
Dźwięki i budowa
Wzór to 1 – 3 – 5 – 7, czyli 0 – 4 – 7 – 11 półtonów. Septyma wielka stoi o półton pod oktawą: dość blisko, by musnąć prymę, dość daleko, by nie brzmieć jak pomyłka.
Uwaga na zapis dźwięków: septymą Cmaj7 jest h, nie b. W polskim i niemieckim nazewnictwie h oznacza dźwięk, który anglojęzyczne źródła nazywają B, a b to ich b flat. Kto weźmie chwyt z angielskiej tabulatury i zagra b zamiast h, zagra akord dominantowy — czyli akord o zupełnie innej funkcji.
Dlaczego nie ciągnie dalej
W akordzie dominantowym między tercją a septymą leży tryton, który domaga się rozwiązania. Tutaj go nie ma: między e a h jest kwinta czysta. Dlatego akord z septymą wielką jest brzmieniem spoczynku, choć ma cztery dźwięki i brzmi bardziej dysonansowo niż goły trójdźwięk.
O tym, czy akord zostaje, czy prze naprzód, decyduje więc jeden półton. W całej harmonice tonalnej nie ma drugiej zmiany, która przy tak małym nakładzie zmieniałaby tak wiele.
Gdzie stoi w tonacji
Na pierwszym i czwartym stopniu gamy durowej: Cmaj7 i Fmaj7 w C-dur. To dwa akordy spoczynku w tonacji, a właśnie po różnicy między nimi ucho rozpoznaje, gdzie leży centrum.
W tonacji molowej pojawia się na stopniu trzecim i szóstym. Utwór w a-moll może więc zakończyć się na Cmaj7 bez wychodzenia z tonacji: akord należy do materiału, po prostu nie jest toniką.
Jak się go gra
Na gitarze najczęstszy chwyt to x32000 — otwarte C, z którego zdejmuje się palec z drugiej struny. Nauka tego akordu kosztuje o jeden palec mniej, dlatego pojawia się wcześnie w każdej szkole gry.
Na fortepianie lewa ręka bierze prymę, a prawa układa tercję, septymę i prawie zawsze nonę. Septyma wielka bez nony jest na nagraniach rzadkością: oba dźwięki wędrują razem od lat pięćdziesiątych.
Nazwy i zapisy
Po polsku mówi się o septymie wielkiej, i to określenie żyje obok anglosaskiego zapisu Cmaj7. Spotyka się też C∆ oraz, w starszych śpiewnikach, C7+.
Z tym ostatnim trzeba ostrożnie: sam znak plusa dopisany do litery oznacza kwintę zwiększoną, a nie septymę wielką. Reguła praktyczna brzmi: patrz, czy przed znakiem stoi siódemka.
Często zadawane pytania
Jakie dźwięki ma Cmaj7?
C, e, g i h — trójdźwięk durowy plus septyma wielka. Na gitarze x32000.
Dlaczego h, a nie b?
Bo w polskim nazewnictwie h oznacza dźwięk zwany po angielsku B, a b to dźwięk o półton niższy. Z b powstaje akord dominantowy.
Czym różni się Cmaj7 od C7?
Septymą. Cmaj7 ma h i spoczywa; C7 ma b, zawiera tryton i prze do następnego akordu.