Skala bluesowa

Dźwięk, który zamienia pentatonikę w blues

Bierze się pentatonikę molową i dokłada jeden dźwięk chromatyczny, pół tonu poniżej kwinty. Ten jeden dźwięk stanowi całą różnicę między obiema skalami i to do niego odnosi się nazwa blue note.

Wobec każdego akordu bluesa brzmi dysonansowo i na tym właśnie polega jego rola. Śpiewany zresztą nie trafia dokładnie w kwintę zmniejszoną, lecz między nią a kwintę czystą — wysokość, której fortepian wydobyć nie potrafi, a którą głos, podciągnięcie struny i zassany dźwięk harmonijki biorą bez trudu.

Jak zbudować od dowolnego dźwięku

Wzór jest stały, więc skalę wylicza się odliczaniem: tonika, tercja mała, kwarta, kwinta zmniejszona, kwinta, septyma mała. Od c wychodzi c es f ges g b, od a — a c d es e g, od e — e g a b h d.

Zmiana toniki na kole powyżej przerysowuje zbiór, ale nie rysunek. Uczysz się relacji między sześcioma stopniami, a nie dwunastu osobnych zestawów dźwięków do zapamiętania po kolei — to jedna figura przenoszona po gryfie albo po klawiaturze.

Gdzie umieścić blue note

Kwinta zmniejszona jest dźwiękiem przejściowym, a nie punktem spoczynku. Zagrana na mocnej części taktu i wytrzymana brzmi jak pomyłka; przechodzona między kwartą a kwintą, w górę albo w dół, brzmi jak blues. Na tym jednym rozróżnieniu opiera się znaczna część frazowania w tym stylu.

Gitarzyści dochodzą do niej zwykle podciągnięciem kwarty o ćwierć tonu, zamiast przycisnąć próg czysto. Na pianinie podciągnięcia nie ma: tam uderza się kwintę zmniejszoną i czystą razem albo tuż po sobie, i to jest ten zgnieciony dźwięk, po którym poznaje się bluesowe pianino.

Jakie akordy leżą pod spodem

Dwunastotaktowy blues to trzy akordy septymowe dominantowe — I7, IV7 i V7 — a te same sześć dźwięków pasuje do wszystkich trzech. To nietypowe: zwykle skala należy do tonacji i podąża za akordami. Tutaj skala stoi w miejscu, a harmonia porusza się pod nią, i tarcie między nimi jest stylem, a nie jego usterką.

Działa dlatego, że każdy z tych akordów sam zawiera dźwięk obcy skali durowej własnej prymy, a skala bluesowa odpowiada tercją małą i septymą małą wszystkim trzem naraz. Nad IV7 kwinta zmniejszona skali staje się noną małą akordu — dlatego piąty takt bluesa tak często brzmi jak najostrzejsze miejsce całej formy.

Na gitarze, pianinie, basie i harmonijce

Na gitarze to znajomy układ pentatoniki molowej z jednym dźwiękiem więcej w każdej pozycji — dlatego skalę bluesową podaje się zwykle jako drugą, nie pierwszą: ręka zna już kształt. Na pianinie łatwiej ją usłyszeć niż zagrać: zależnie od tonacji kwinta zmniejszona wypada na czarnym albo białym klawiszu, więc palcowanie zmienia charakter z tonacji na tonację.

Na basie należy raczej do słownika chodzącego basu niż do solówki, a kwinta zmniejszona służy chromatycznym dojściem do kwinty. Na harmonijce diatonicznej w drugiej pozycji blue notes powstają z dźwięków zassanych i podciąganych, dlatego instrument brzmi stylistycznie trafnie, zanim jeszcze pojawi się teoria.

Z czym bywa mylona

Trzy rzeczy noszą podobne nazwy i tą skalą nie są. Pentatonika molowa to ta sama skala bez kwinty zmniejszonej: pięć dźwięków i żadnej blue note. Durowa skala bluesowa to inny zbiór, 1 2 b3 3 5 6, jaśniejszy w charakterze i zbudowany na pentatonice durowej.

A to, co ten katalog nazywa Blues Minor, w ogóle skalą bluesową nie jest: to przewrót pentatoniki durowej, znany także jako Man Gong, z sekstą małą i bez kwinty czystej. Nazewnictwo ułożyło się historycznie, a nie logicznie, więc gdy w nazwie skali pojawia się słowo blues, pewniej jest spojrzeć na stopnie niż zaufać etykiecie.

Częste pytania