Molowa węgierska

Molowa harmoniczna z przesuniętym dźwiękiem

Wychodzi się od molowej harmonicznej i podwyższa czwarty stopień o pół tonu. To cała zmiana, a daje ona drugą z dwóch sekund zwiększonych: jedną między tercją a podwyższoną kwartą, drugą między obniżoną sekstą a septymą, którą molowa harmoniczna już miała.

Podwyższona kwarta tworzy dodatkowo tryton z toniką, więc skala zawiera naraz napięcie kwinty zmniejszonej i ciążenie dźwięku prowadzącego. Niespokojny zbiór, i to właśnie dla tego niepokoju się go używa.

Dlaczego nazywa się też skalą cygańską

Nazwa skala cygańska przylgnęła do niej w polskim nauczaniu, od romskich kapel Węgier i Bałkanów, których gra przeniosła te interwały do europejskiej muzyki koncertowej. Wymaga ostrożności: skala należy do żywej tradycji, a etykieta jest skrótem z zewnątrz, nie jej własną nazwą.

Liszt i Brahms wzięli ją z tego repertuaru, a Rapsodie węgierskie są miejscem, w którym większość słuchaczy spotyka to brzmienie po raz pierwszy. Praktyka ludowa stała się środkiem kompozytorskim i dlatego skala ma dwie biegnące równolegle historie.

Jak zbudować od dowolnego dźwięku

Licząc od toniki: cały ton, półton, sekunda zwiększona, półton, półton, sekunda zwiększona, półton. Od c wychodzi c d es ges g as h, od a — najczęstszej tonacji na gitarze — a h c dis e f gis, od e — e fis g ais h c dis.

Dwie luki po trzy półtony czynią palcowanie nie do pomylenia, a kształt zasługuje na wolne ćwiczenie: zagrany szybko zmienia się w efekt, podczas gdy charakter tkwi w tym, jak dochodzi się do sekund zwiększonych i jak się je opuszcza.

Jakie akordy leżą pod nią

Tonika to trójdźwięk molowy z septymą wielką nad nim — akord molowy z septymą wielką, rzadki i nie do pomylenia. Skala daje też akord durowy na obniżonym szóstym stopniu i zmniejszony na drugim, więc jej naturalnym domem jest tonika molowa z nadbudową o brzmieniu zwiększonym.

Burdon niesie lepiej niż przebieg funkcyjny, tak samo jak przy spokrewnionej bizantyjskiej. Gdzie potrzebny jest przebieg, para toniki molowej i akordu durowego pół tonu pod kwintą jest tym, co wybiera większość.

Z czym bywa mylona

Molowa harmoniczna to oczywista sąsiadka — jeden dźwięk różnicy — i węgierską opisuje się często po prostu jako jej wariant. Druga krewna to durowa podwójnie harmoniczna, a zależność jest ścisła: ta skala jest jej czwartym trybem, te same siedem dźwięków wzięte od innego stopnia.

Węgierska **durowa** to mimo wspólnej nazwy zupełnie inna skala: 1 ♯2 3 ♯4 5 6 b7, jaśniejsza i zbudowana na akordzie dominantowym zamiast na molowym.

Częste pytania