Alterowany zmniejszony

Nie mylić ze skalą zmniejszoną ani ze skalą alterowaną

Nazwa łączy dwa słowa, które w polszczyźnie muzycznej są już zajęte przez inne skale, i stąd bierze się pomyłka. Skala zmniejszona ma osiem dźwięków i regularnie przeplata całe tony z półtonami; to ją znajduje się, szukając skali zmniejszonej na gitarę.

Skala alterowana jest z kolei siódmym trybem gamy molowej melodycznej i gra się ją nad alterowanymi akordami dominantowymi. To codzienne narzędzie jazzu, niemające z tą stroną nic wspólnego poza podobieństwem nazwy.

Ta skala nie jest żadną z nich: ma siedem dźwięków, pochodzi z gamy molowej harmonicznej i powstaje przez obrót, a nie przez konstrukcję. Określenie ultralokrycka opisuje rzecz trafniej, bo tryb lokrycki obniża już wszystko, co siedmiodźwiękowy tryb obniżyć może, a ten idzie o krok dalej septymą podwójnie obniżoną.

Do czego naprawdę służy

Na siódmym stopniu gamy molowej harmonicznej powstaje akord septymowy zmniejszony — w a-moll jest to gis-h-d-f. Skala pokrywa dokładnie ten akord i dostarcza dźwięków pomiędzy, nie wychodząc poza tonację.

W praktyce prawie nikt jej nie nazywa podczas grania. Nad gis°7 w a-moll przebiega się gamę a-moll harmoniczną i wychodzi właśnie ten tryb. Nazwa jest narzędziem do opisania wyniku po fakcie, a nie chwytem, którego szuka się w trakcie solówki.

To jest uczciwy zasięg jej użyteczności — i mimo wszystko jest to użyteczność: kto wie, że akord zmniejszony siódmego stopnia należy do gamy toniki, gra tak samo, ale świadomiej.

Ile się jej szuka, powiedziane wprost

Zmierzone zapotrzebowanie po polsku jest praktycznie zerowe. To, co pojawia się w pomiarze, dotyczy skali lokryckiej i skali alterowanej — czyli sąsiadów, nie jej samej. W żadnym z dwunastu języków katalogu nie ma własnego zapotrzebowania wartego wzmianki.

Warto to powiedzieć, a nie ukryć za wymyślonymi zastosowaniami. Strona istnieje, ponieważ obrót gamy molowej harmonicznej daje siedem trybów, a ten jest siódmy, ponieważ jego układ interwałów jest jednoznaczny i ponieważ ktoś, kto przechodzi całą rodzinę, ma tu znaleźć rzetelną odpowiedź, a nie lukę.

Kto szuka skali do alterowanych dominant w jazzie, lepiej wyjdzie na siódmym trybie gamy molowej melodycznej. Kto jest tutaj, bo systematycznie przechodzi gamę molową harmoniczną, jest we właściwym miejscu.

Częste pytania