Zmniejszona cały ton-półton

Skala należąca do akordu zmniejszonego

Układając tercje od toniki, otrzymujemy c, es, ges, a: akord septymowy zmniejszony, cztery dźwięki oddalone o tercje małe. Należy do niego co drugi stopień skali, a cztery dźwięki pośrednie — d, f, as oraz h — dochodzą nad nim jako nona, undecyma, tercdecyma obniżona i septyma wielka.

Dobranie skali do akordu septymowego zmniejszonego jest trudniejsze, niż się wydaje: akord dzieli oktawę równo i nie ma oczywistej prymy. Ta skala odpowiada samą budową — jest jedynym ośmiodźwiękowym zbiorem, w którym składniki akordu i dźwięki przejściowe przeplatają się jeden do jednego.

Najpierw cały ton, a z tego wynika wszystko inne

Obie skale zmniejszone powstają z przeplatania tych samych dwóch interwałów, więc kolejność rozstrzyga o wszystkim. Rozpoczęcie od całego tonu stawia es o tercję małą nad toniką, a współbrzmienie toniczne wychodzi zmniejszone, nie dominantowe.

Rozpoczęcie od półtonu daje c, des, es, e, ges, g, a, b, gdzie tercja jest wielka, a akord septymowy dominantowy. Zbiory zachowują się jak jedna rodzina, a obie skale są swoimi obrotami, lecz wybór między nimi jest wyborem akordu, który brzmi pod spodem.

Gdzie akord zmniejszony naprawdę występuje

Większość akordów zmniejszonych to w praktyce akordy przejściowe: stoją między dwoma akordami odległymi o cały ton i łączą je, jak C, cis-zmniejszony, d-moll. Dla tej właśnie chwili skala istnieje — akord zmniejszony brzmi, a melodia potrzebuje ośmiu dźwięków zgodnych z nim, nie z tonacją.

Drugi częsty przypadek to akord zmniejszony w zastępstwie dominanty. Tam lepiej służy skala półton-cały ton, bo ucho wciąż słyszy funkcję dominantową; ta pasuje do akordu zmniejszonego, który znaczy dokładnie to, co mówi.

Trzy zbiory, po cztery prymy każdy

Czytana w górę: cały ton, półton, cały ton, półton, cały ton, półton, cały ton, półton. Wzór zamyka się po tercji małej, więc transpozycja o trzy półtony odtwarza skalę dokładnie, a cały ton-półton od c, es, ges i a zawiera te same osiem dźwięków.

Na dwanaście prym przypadają zatem tylko trzy różne zbiory, a każdy akord septymowy zmniejszony bierze jeden z nich. Nauka trzech układów pokrywa wszystkie istniejące akordy zmniejszone — to praktyczna nagroda za symetrię.

Jak ją ćwiczyć bez liczenia

Odliczanie przeplotu jest wolne i łatwo się pomylić. Szybciej wychodzi zbudować skalę z dwóch akordów septymowych zmniejszonych odległych o cały ton: c, es, ges, a oraz d, f, as, h; splecione dają dokładnie tę skalę.

Na gitarze ta sama symetria pozwala przenieść fragment o trzy progi wyżej i pozostać w skali, więc jedna pozycja obejmuje cały gryf. Arpeggia zmniejszone są najkrótszym wejściem i oddają brzmienie lepiej niż przebieg skali w górę i w dół.

Częste pytania