Lidyjski zwiększony

Lidyjski z kwintą zwiększoną

Lidyjski to 1 2 3 ♯4 5 6 7, gama durowa z podwyższoną kwartą. Podnieś jeszcze kwintę, a trójdźwięk toniki przestaje być durowy: c, e i gis to dwie tercje wielkie jedna na drugiej, trójdźwięk zwiększony, który dzieli oktawę na trzy równe części i brzmi tak samo we wszystkich przewrotach.

Skala nie ma więc akordu spoczynku, tylko akord, który idzie dalej: durowy z septymą wielką i kwintą zwiększoną, a z podwyższoną kwartą również z ♯11. Pojawia się w jazzowych balladach i w muzyce filmowej, prawie zawsze przejściowo między dwoma stabilniejszymi akordami.

Oba podwyższone stopnie leżą przy tym o półton od siebie, fis i gis licząc od c. Przy przebiegu skali ucho zaczepia właśnie o tę parę: kwinta zwiększona równie chętnie rozwiązuje się w górę do seksty, co zostaje w miejscu, i na tej dwuznaczności opiera się całe brzmienie.

To nie to samo co joński #5

Akord durowy z septymą wielką i kwintą zwiększoną pokrywają w tym katalogu dwie skale, a różni je jeden stopień. Joński #5 to trzeci tryb gamy molowej harmonicznej i zachowuje kwartę czystą. Lidyjska zwiększona to trzeci tryb gamy molowej melodycznej i kwartę podwyższa.

O wyborze decyduje otaczająca harmonia. Jeśli akord stoi w tonacji molowej, której dominanta niesie dźwięk prowadzący — czyli w otoczeniu gamy harmonicznej — pasuje joński #5. Jeśli pojawia się jako barwa przejściowa w otoczeniu durowym lub modalnym, bierze się lidyjską zwiększoną, a podwyższona kwarta przy okazji usuwa tarcie z tercją wielką.

Krócej: kwarta czysta nad tercją wielką to jedyny interwał, od którego akord durowy z septymą wielką zaczyna brzmieć źle, a lidyjska zwiększona ten problem usuwa. Dlatego jazz sięga po nią wyraźnie częściej niż po krewniaczkę z gamy harmonicznej.

Ile się jej faktycznie szuka

Zmierzone zapotrzebowanie jest niewielkie i skupia się na sąsiadach: samej skali lidyjskiej szuka się regularnie, lidyjskiej dominantowej jeszcze częściej, a lidyjska zwiększona pojawia się głównie w wykazach trybów gamy melodycznej. We własnej rodzinie wypada więc trzecia, wyraźnie za alterowaną i lidyjską dominantową.

Pomiar ujawnia przy okazji polską osobliwość: pod hasłem skala wraca przede wszystkim to, co muzyką nie jest — skala głosu, skala matematyczna, skala mapy w geografii. Muzyczna część jest resztą w tym szumie, i to jeden z powodów, dla których warto wpisywać pełną nazwę trybu.

Za teorią stoi jednak realne zastosowanie, i jest wąskie: akord durowy z septymą wielką, który ma zabrzmieć nierozwiązany, pozostając współbrzmieniem. Kompozytorzy sięgają po niego na końcu frazy, która nie powinna się domknąć. Użyty jako gama durowa ogólnego przeznaczenia brzmi po prostu fałszywie, bo kwinta zwiększona nigdzie nie siada.

Częste pytania