Lidyjski dominantowy

Lidyjski z obniżoną septymą

Tryb lidyjski to 1 2 3 ♯4 5 6 7: gama durowa z podwyższoną kwartą, owo otwarte, zawieszone brzmienie znane z muzyki filmowej. Obniż jego septymę, a zawieszenie się kończy: tercja wielka i septyma mała tworzą tryton, a to tryton czyni akord dominantą.

Jeden stopień zmienia więc zadanie skali w całości. Lidyjski stoi nad akordem durowym z septymą wielką; lidyjski dominantowy nad septymowym akordem dominantowym, i to takim z podwyższoną undecymą. Kwarta, która w lidyjskim brzmiała zawieszona, staje się barwą akordu, który i tak chciał się ruszyć.

To jedyna używana skala dająca dominancie jednocześnie tercdecymę wielką i undecymę podwyższoną. Miksolidyjski ma tercdecymę, ale jego kwarta czysta zderza się z tercją; skala alterowana nie ma ani jednego, ani drugiego. Dla tej luki pośrodku tryb się stosuje.

Skala akustyczna

Druga nazwa tego samego zbioru to skala akustyczna albo alikwotowa, i pochodzi z fizyki, a nie z teorii. Alikwoty od ósmego do czternastego drgającej struny, sprowadzone do jednej oktawy, układają się dokładnie w ten wzór: pryma, sekunda wielka, tercja wielka, kwarta zwiększona, kwinta, seksta, septyma mała.

Tłumaczy to, dlaczego skala brzmi spokojnie mimo trytonu w środku. Jej dźwięki są tymi, które struna wytwarza sama, więc ucho słyszy je jako należące do prymy, a nie jako zmiany czegoś innego. Zwłaszcza kwarta zwiększona leży blisko jedenastego alikwotu, który wypada między naszą kwartą czystą a zwiększoną.

Nazwa niesie i zastrzeżenie. Wersja akustyczna nie jest równomiernie temperowana: jedenasty alikwot brzmi wyraźnie niżej niż fis na fortepianie, a siódmy niżej niż septyma mała. To, co gramy, jest temperowanym przybliżeniem zjawiska naturalnego — dość bliskim, by się przydać, i niedość, by być tym samym.

Gdzie się jej używa

Codzienne zastosowanie to substytucja trytonowa. Postawienie Des7 tam, gdzie ucho spodziewa się G7 w obrocie II–V–I, umieszcza dominantę o tryton obok jej miejsca, a pasuje do niej właśnie ta skala: podwyższona undecyma akordu zastępczego jest prymą akordu zastępowanego, więc dźwięk najbardziej egzotyczny trzyma oba akordy razem.

Skala pokrywa też dominantę z ♯11 wypisaną wprost w akordach, drugi akord bluesa, gdy IV7 przychodzi wcześniej, oraz cały słownik harmonii brazylijskiej, gdzie dominanty z podwyższoną undecymą są codziennością, a nie efektem.

Uwaga o wyszukiwaniu, bo po polsku jest tu pułapka: zapis „b7” w nazwie tej skali czyta się w sieci przede wszystkim jako oznaczenie modelu samochodu, i wyniki idą w stronę bezpieczników i lokalizacji części, nie muzyki. Bezpieczniejsze do wpisania są formy „skala lidyjska dominantowa” albo „skala akustyczna”.

Częste pytania