Egipska

Gama bez tercji

Tercja jest dźwiękiem, który określa charakter akordu, a w skali egipskiej po prostu jej nie ma. Nad prymą zostają sekunda, kwarta, kwinta i septyma mała — zawartość akordu zawieszonego z septymą, a nie durowego czy molowego.

Praktycznym skutkiem jest trwałe zawieszenie. Melodia zbudowana wyłącznie z tych dźwięków nie rozwiązuje się i nie deklaruje trybu, dlatego gama pojawia się w muzyce ilustracyjnej i ambientowej częściej niż w piosenkach.

Nazwa jest etykietą, nie pochodzeniem

Nazywanie tych pięciu dźwięków skalą egipską to konwencja dwudziestowiecznych katalogów, a nie opis muzyki Egiptu. Muzyka arabska, w tym egipska, organizuje się według maqamu — systemu, w którym występują interwały o wielkości trzech czwartych tonu, nieobecne ani w tej gamie, ani na fortepianie.

Wyszukiwanie hasła po polsku prowadzi zresztą zwykle gdzie indziej: do bogiń egipskich, do bawełny egipskiej, do haseł krzyżówkowych. Nazwa została w katalogu z rozpędu i opisuje wyłącznie jedną rotację pentatoniki durowej.

Jak się jej używa

Na fortepianie skala egipska rozwija się najlepiej w kwartach: c, f i b wzięte razem dają charakterystyczny akord, a prawa ręka dopełnia go dźwiękami d i g, przy czym nic nie musi się rozwiązywać. Na czarnych klawiszach od fis układ mieści się w całości pod ręką, co tłumaczy jej obecność w ćwiczeniach improwizacji.

Na gitarze ten sam materiał wychodzi w strojach otwartych opartych na kwartach i pasuje nad akordy zawieszone z septymą. Nad zwykłym akordem durowym efekt znika: tercja akordu wypełnia dokładnie tę lukę, która nadawała gamie sens.

Sąsiadki i pomyłki

Gama całotonowa również unika deklaracji trybu, ale inną drogą: sześć dźwięków w równych odstępach i żadnej czystej kwinty. Skala egipska kwintę czystą zachowuje i dlatego brzmi stabilnie, podczas gdy całotonowa brzmi jak zawieszona w powietrzu.

Najbliższą sąsiadką pod względem zawartości jest pentatonika molowa, a dzieli je jeden dźwięk: tam, gdzie molowa ma tercję małą, egipska ma sekundę. Przy odsłuchaniu obu po kolei różnica okazuje się większa, niż sugeruje wymiana jednego dźwięku.

Częste pytania