Akordy alterowane

Co wolno alterować, a czego nie

Tercja i septyma mała tworzą tryton, i ten tryton jest silnikiem. Usuń którąkolwiek, a akord przestanie być dominantą. Kwinta i nona takiego obowiązku nie mają, więc obie mogą przesunąć się o półton w dowolną stronę.

Stąd cztery alteracje pojedyncze — ♭5, ♯5, ♭9, ♯9 — i ich połączenia. C7alt to symbol zbiorczy znaczący «użyj ich», pozostawiający dokładny wybór grającemu.

Jedna gama zamiast listy

Wszystkie cztery dźwięki alterowane leżą w gamie alterowanej, siódmym trybie molowej melodycznej. Od c: c, des, dis, e, ges, as i b — każda alteracja i nic ponadto.

To praktyczny sposób myślenia o grupie. Zamiast pamiętać, która alteracja pasuje do którego akordu, gra się jedną gamę, a układ rozstrzyga, które jej dźwięki wypadną na górze.

Dokąd się rozwiązują

Zwykle do toniki molowej. Nona obniżona i tercdecyma obniżona należą do trybu molowego i w dur brzmią wyraźnie obco, więc C7alt trafia do f-moll znacznie naturalniej niż do F-dur.

Wyjątkiem jest nona podwyższona. Blues i funk używają jej jako barwy stałej, a nie napięcia: C7♯9 zawiera równocześnie tercję wielką i małą, i ta sprzeczność jest brzmieniem, a nie usterką do naprawienia.

Chwyty leżące pod ręką

Zdejmij kwintę, a zrobi się miejsce na alterację przy tej samej liczbie dźwięków. Na gitarze C7♭9 to x32323, C7♯9 to x3234x, C7♭5 to x3435x, a C7♯5 to x32314 — cztery kształty pokrywają niemal całą grupę.

Na fortepianie zwykłym rozwiązaniem jest szkielet: pryma w lewej ręce, tercja i septyma w prawej, alteracje nad nimi. Kwinta nie pojawia się wcale i wcale jej nie brakuje.

Substytucja trytonowa

Ponieważ akord z obniżoną kwintą jest symetryczny, C7♭5 i Ges7♭5 zawierają te same cztery dźwięki. Jeden akord może więc rozwiązać się w dwie różne tonacje, a zamiana dominanty na tę oddaloną o tryton to standardowa reharmonizacja.

Działa, bo tryton przeżywa zamianę, podczas gdy bas schodzi o półton — ruch, który ucho przyjmuje bez sprzeciwu. Większość akordów alterowanych w rzeczywistych aranżacjach przychodzi właśnie tą drogą.

Skąd się wzięły

Alteracja nie jest wynalazkiem jazzu. Dominanta z obniżoną noną stoi w harmonii klasycznej od XVIII wieku, a akord zwiększony z septymą przewija się przez całą operetkę i romans. Jazz zrobił z pojedynczych zdarzeń system i dał mu jedną nazwę.

Praktyczny wniosek dla czytającego nuty: to, co w zapisie klasycznym jest opisane jako podwyższony albo obniżony stopień w konkretnym głosie, w zapisie literowym staje się częścią symbolu akordu. Ten sam dźwięk, dwa sposoby patrzenia — jeden przez prowadzenie głosów, drugi przez pionową budowę.

Często zadawane pytania